ઓટીપી, ડેબિટ કાર્ડ, ક્રેડિટ કાર્ડ દ્વારા થતા બેન્ક ફ્રોડ પ્રત્યે જાગૃતિ અને અગત્ય સૂચના : સાવચેત રહો

Awareness is necessity

જ્યારે પણ તમે ઇન્ટરનેટ પર વ્યક્તિગત વિગતો શેર કરતા હોય ત્યારે સાવચેત રહો. "

"જ્યારે પણ તમે તમારા મોબાઇલમાં એપ્લિકશન ઇન્સ્ટોલેશન દરમિયાન 'allow' પરવાનગી આપો છો ત્યારે સાવચેત રહો."

સાયબર સ્વયંસેવક તરીકે, મેં આ પ્રકારની છેતરપિંડીઓના કેટલાક કેસ નું અધ્યયન કર્યું છે.
ચાલો હું તમારી સાથે એક કેસ સ્ટડી શેર કરું !!

એક વ્યક્તિ OTP(વન ટાઇમ પાસવર્ડ) ને લઈને તેના મોબાઇલમાં સતત મેસેજીસ મેળવતો હતો. આ OTP તેના મોબાઇલ પર ઇન્સ્ટોલ કરેલા એક તૃતીય-પક્ષ એપ્લિકેશન દ્વારા આપમેળે કોઈ બીજા સાથે શેર થઈ રહ્યા હતા અને અચાનક, તેના ખાતામાંથી પૈસા ડેબિટ થયા, અને 7-8 ટ્રાન્ઝેક્શન સંદેશાઓ પછી, તેનું એકાઉન્ટ સ્ટેટમેન્ટ ખાલી હતું.

પીડિત દ્વારા પ્રાપ્ત કેટલાક સંદેશાઓ અહીં છે.

• The secret OTP for online purchase is 222343 on card ending XXXX. Valid till HH:MM:SS. Do not share OTP for security reason.
• Rs. 9999 is Debited to A/c...XXXX on dd-mm-yy HH:MM:SS( Avlbl Bal Rs XXXXX) At POST TID-XXXXXXXXXX,ref-XXXXXXXXXXXX. TollFree XXXXXXXXXXX(24X7).
• The secret OTP for online purchase is 110109 on card ending XXXX. Valid till HH:MM:SS. Do not share OTP for security reason.
• Rs. 999 is Debited to A/c...XXXX on dd-mm-yy HH:MM:SS( Avlbl Bal Rs XXXXX) At POST TID-XXXXXXXXXX,ref-XXXXXXXXXXXX. TollFree XXXXXXXXXXX(24X7).

હવે સવાલ એ છે કે આવું કેવી રીતે થઈ શકે?

પીડિતા દ્વારા કેવા પ્રકારની ભૂલ થઈ હશે?

પીડિતાના મોબાઇલમાં એક તૃતીય પક્ષની ચુકવણી એપ્લિકેશન હતી, અને ઇન્સ્ટોલેશન દરમિયાન, તેણે ટેક્સ્ટ સંદેશ વાંચવાની પરવાનગી આપી હતી.જેથી હવે તૃતીય પક્ષ ની એપ્લિકેસન પીડિત ના મોબાઈલ ના ટેક્સ મેસેજ વાચી શકે છે

પાછલા વર્ષોમાં આપણે 24 કલાકની અંદર રિફંડ મેળવી શકતા હતા , પરંતુ સાયબર ક્રિમીનલ આજકાલ ખૂબ જ સક્રિય બની રહ્યા છે. તેઓ પીડિત બનનાર પાસેથી wallet to wallet ટ્રાન્સફર કરાવે છે અને પછી તરત જ બેંક ખાતાઓમાં નાણાં ટ્રાન્સફર કરવા જેવા સ્માર્ટ વિચારોનો ઉપયોગ કરે છે. તેમના સુધી પહોંચવું મુશ્કેલ છે.આ પ્રકારની છેતરપિંડીને અમલમાં મૂકવા માટે સાયબર ક્રિમીનલ રજાઓનો ઉપયોગ કરે છે કારણ કે રજાઓ દરમિયાન, બેંકો બંધ હોય છે, અને કેટલીક વાર આપણે હેલ્પલાઈન નંબર દ્વારા બેંકોનો સંપર્ક કરી શકતા નથી. આવી રીતે તમારી એક ભૂલ તમારી રજાઓને બગાડી શકે છે.

" ઘણા રસ્તાઓ છે જેના દ્વારા સાયબર ક્રિમિનલ્સ તમારી પાસે પહોંચી શકે છે. તકનીકી દ્રષ્ટિએ, તેને 'સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ' કહેવાય છે.

1. ટેક્સ્ટ સંદેશાઓ દ્વારા
2. ફોન કોલ દ્વારા
3. ઈ-મેલ દ્વારા

જ્યારે પણ તમને આવા શંકાસ્પદ ફોન કોલ, સંદેશાઓ અથવા ઇ-મેલ્સ પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે આ પ્રકારની માહિતી પર વિશ્વાસ કરવો નહી.

જ્યારે બેંક છેતરપિંડી થાય છે ત્યારે શું પગલા ભરવા જોઈએ?

1. તમારી નજીકની સાયબર સેલ અથવા લોકલ ક્રાઇમ બ્રાંચનો સંપર્ક કરો અને ફરિયાદ નોંધાવો.
2. પીડિતાએ બેંકમાં જવું જોઈએ અને ત્રણ દિવસમાં વિવાદનું ફોર્મ(dispute form) ભરવું જોઈએ. તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

અહીં હું કેટલીક ઉપયોગી અને આવશ્યક માહિતી શેર કરી રહી છું.

1. જો ક્રેડિટ કાર્ડ સંબંધિત કોઈ છેતરપિંડી થાય છે અને તમારી પાસે વીમો છે, તો 100% રિફંડની સંભાવના છે.
2. જો તમે નેટ બેંકિંગ નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છો અથવા કોઈ પણ બેન્ક ટુ બેન્ક ટ્રાન્સફર કરી રહ્યા છો અને બંને બાજુ સમાન બેન્કો છે તો પછી અધિકારીઓ દ્વારા વ્યવહાર અટકાવી શકાય છે, અને પૈસા પાછા મેળવી શકાય છે.
3. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, બેંક દ્વારા ભૂલો થઈ શકે છે. કેટલીકવાર એવું બને છે કે તમે OTP શેર કર્યો નથી;તેમ છતાં તમારા એકાઉન્ટમાંથી પૈસા ડેબિટ થઇ રહ્યા છે; આ કિસ્સામાં, ગ્રાહકોએ બેંકમાં જવું જોઈએ અને ત્રણ દિવસની અંદર વિવાદનુ ફોર્મ(dispute form) ભરવુ જોઈએ.
4. જ્યારે કોઈપણ ડેબિટ કાર્ડની છેતરપિંડી થાય છે, ત્યારે પૈસા પાછા મળવાની સંભાવના ઓછી રહે છે. ઇન્ટરનેટ પર તમારી ડેબિટ કાર્ડ વિગતો દાખલ કરતા પહેલ અથવા કોઈ ને કહેતા પહેલા સાવચેત રહો.
5. જ્યારે કોઈ ગ્રાહક ભૂલે ચૂકે સાઈબર ક્રિમીનલ ને OTP શેર કરે છે, ત્યારે તે બેંકની જવાબદારી નથી, તેથી આપણે બેંકોને દોષી ઠેહરાવી શકીએ નહીં.